Brüt mü net mi konuşulmalı?
Türkiye'de maaş görüşmeleri net üzerinden yürür ama sözleşmeler brüt yazılır. Aradaki boşluk, yılın sonunda tartışmaya dönüşür.
İş görüşmesinde "eline ne kadar geçsin istiyorsun?" sorusu Türkiye'de standarttır. Cevabı verirken çoğu kişi tek bir rakam söyler ve karşı taraf da tek bir rakam anlar. Sorun şu ki, o rakam yıl boyunca aynı kalmaz.
Neden aynı kalmıyor?
Gelir vergisi, aylık kazanca değil yıl başından itibaren biriken kümülatif matraha bakılarak hesaplanır. Bu toplam büyüdükçe vergi oranınız yükselir ve net maaşınız düşer. Brüt ücretiniz hiç değişmese bile.
Somut örnek: aylık 100.000 TL brüt kazanan biri Ocak ayında yaklaşık 76.000 TL net alır. Haziran ayına gelindiğinde bu tutar yaklaşık 66.000 TL'ye iner. Zam olmadan, sözleşme değişmeden, on bin liralık fark.
Kendi rakamınız için net maaş hesaplayıcısına brüt ücreti girin; 12 ayın tamamını görürsünüz.
"Net 60 bin" ne demek?
Bu ifade en az üç farklı şey anlamına gelebilir:
- Ocak ayında 60 bin net — yani yıl sonunda daha az
- Her ay garanti 60 bin net — işveren brütü yıl içinde artırır
- Yıllık ortalama 60 bin net
Üçü de farklı maliyet, farklı beklenti demektir. Görüşmede bu netleştirilmezse, Kasım ayında "maaşım düştü" ile "sözleşmede brüt yazıyor" karşı karşıya gelir.
Çalışan için doğru yaklaşım
- Brüt rakamı öğrenin. Sözleşmede yazacak olan budur.
- Ocak ve Aralık netini hesaplayın. Bütçenizi düşük olana göre kurun.
- Net garanti isteyecekseniz yazdırın. Sözlü mutabakat yılın ortasında hatırlanmaz.
- Yan hakları ayrı sorun. Yemek, yol, özel sağlık sigortası ve bunların nakit mi ayni mi olduğu hem netinizi hem kıdem tazminatınızı etkiler.
- Yıl ortasında giriyorsanız avantajlısınız. Kümülatif matrahınız sıfırdan başlar, yılın kalanında daha düşük dilimlerde kalırsınız. Ancak bu geçicidir; ertesi Ocak'tan itibaren normal seyre döner.
İşveren için doğru yaklaşım
Net üzerinden anlaşmak işveren açısından açık uçlu bir taahhüttür: aynı neti sağlamak için brütü yıl içinde yükseltmek gerekir ve maliyet öngörülemez hale gelir. Brüt üzerinden anlaşıp çalışana 12 aylık net tablosunu baştan göstermek hem beklentiyi doğru kurar hem sonradan doğacak tartışmayı önler.
Gerçek maliyeti görmek için işveren maliyeti hesaplayıcısına bakabilirsiniz; brüt ücretin üzerine %23,75 oranında prim yükü bindiğini unutmayın.
Kıdem tazminatı bağlantısı
Kıdem tazminatı brüt ücret üzerinden, üstelik yan hakların eklendiği giydirilmiş brüt üzerinden hesaplanır. Bu nedenle "net aynı kalsın, yemek kartını kaldıralım" gibi bir düzenleme, bugün fark yaratmasa bile ayrılırken tazminatınızı düşürür. Ayrıntı için giydirilmiş ücret rehberine bakın.
Sık sorulan sorular
Sözleşmeme brüt mü net mi yazılmalı?
Brüt yazılması yerleşik uygulamadır ve hukuken daha nettir, çünkü vergi ve prim kesintileri kanundan doğar. Net ücret üzerinden anlaşma yapılırsa bu durumun sözleşmede açıkça belirtilmesi ve yıl içinde netin sabit tutulacağının yazılması gerekir; aksi halde ne kastedildiği tartışmalı hale gelir.
Net anlaşma yapılırsa işveren brütü artırmak zorunda mı?
Sözleşmede net ücretin garanti edildiği açıkça yazılıysa evet — işveren aynı neti sağlamak için brütü yıl içinde yükseltmek durumundadır. Yazılı bir taahhüt yoksa uygulamada işverenler brütü sabit tutar ve netin düşmesini kaçınılmaz sayar. Bu yüzden anlaşmanın yazılı biçimi belirleyicidir.
Görüşmede hangi rakamı sormalıyım?
İkisini birden. Brüt ücreti öğrenin, ardından o brütle Ocak ve Aralık aylarında elinize kaç lira geçeceğini hesaplayın. İki rakam arasındaki fark, bütçenizi kurarken esas almanız gereken aralıktır.
Zam pazarlığında da aynı sorun var mı?
Evet ve daha büyüğü. Brüt ücret arttıkça vergi dilimi daha hızlı yükseldiği için net artış brüt artışın altında kalır. Yüzde otuzluk bir brüt zam nete yüzde yirmi yedi olarak yansıyabilir. Zam pazarlığında bu farkı bilerek konuşmak gerekir.