Kümülatif vergi matrahı nedir?
Aynı brüt ücretle Ocak'ta ve Kasım'da farklı net almanızın tek sebebi bu kavramdır.
Türkiye'de gelir vergisi artan oranlıdır: kazanç yükseldikçe uygulanan oran da yükselir. Ancak ücretlilerde bu oran aylık kazanca değil, yıl başından itibaren biriken toplam vergi matrahına bakılarak belirlenir. Biriken bu toplama kümülatif vergi matrahı denir.
Nasıl işler?
Her ay şu sıra izlenir: brüt ücretinizden SGK işçi payı (%14) ve işsizlik sigortası primi (%1) düşülür, kalan tutar o ayın gelir vergisi matrahıdır. Bu matrah önceki ayların matrahlarının üzerine eklenir. Vergi, ulaşılan toplam tutarın denk geldiği dilim oranından hesaplanır.
Yıl ilerledikçe toplam büyür ve bir noktada dilim sınırı aşılır. 2026 yılında ilk sınır 190.000 TL'dir; matrahınız bunu aştığı ay oran %15'ten %20'ye çıkar. Brüt ücretiniz hiç değişmemiş olsa bile net maaşınız o ay düşer.
Örnek
Aylık 100.000 TL brüt kazanan bir çalışanın vergi matrahı ayda 85.000 TL'dir. Üçüncü ayın sonunda toplam 255.000 TL'ye ulaşır ve ilk sınır aşılır. Beşinci ayda 400.000 TL sınırı da geçilir ve oran %27'ye çıkar. Ocak ayında yaklaşık 76.000 TL net alan bu kişi, Haziran ayında yaklaşık 66.000 TL alır — tam 10.000 TL fark, üstelik zam olmadan.
Net maaş hesaplayıcısına kendi brüt ücretinizi girerek bu düşüşün sizde hangi ay başlayacağını görebilirsiniz.
Asgari ücret istisnası bazı ayları neden yükseltir?
2022'den beri her çalışanın ücretinin asgari ücrete isabet eden kısmı gelir vergisinden istisnadır. Bu istisnanın tutarı sabit değildir: asgari ücretin kendi kümülatif matrahı da yıl içinde ilerler ve o da bir üst dilime geçer. İstisna daha yüksek bir oranla hesaplanmaya başladığında, düşülen vergi tutarı artar.
Sonuç şaşırtıcıdır: net maaşınız yıl içinde bir noktada düşerken, birkaç ay sonra bir miktar geri yükselebilir. Çoğu hesaplayıcı istisnayı sabit bir tutar olarak uyguladığı için bu davranışı gösteremez.
Ne yapabilirsiniz?
- Yıllık planlayın. Kredi taksiti veya kira gibi sabit yükümlülükleri Ocak ayı netine göre değil, yıl sonu netine göre ölçün.
- İş değiştirirken matrah yazısı isteyin. Eski işvereninizden kümülatif matrahınızı belgeleyin ve yeni işverene verin.
- İkramiye zamanlamasını bilin. Büyük bir ikramiye, dilim geçişini öne çeker ve sonraki ayları da etkiler.
Sık sorulan sorular
Kümülatif matrah her yıl sıfırlanır mı?
Evet. Her takvim yılının Ocak ayında matrah sıfırdan başlar. Bu yüzden Aralık ayında düşen net maaşınız Ocak ayında yeniden yükselir ve döngü baştan işler.
İş değiştirirsem matrahım sıfırlanır mı?
Hayır, sıfırlanmaması gerekir. Yıl içinde işten ayrıldığınızda eski işvereniniz size kümülatif vergi matrahınızı gösteren bir yazı verir; yeni işveren hesaba bu tutardan devam eder. Ancak uygulamada birçok işveren bunu talep etmez ve matrahı sıfırdan başlatır. Bu durumda yıl içinde eksik vergi ödemiş olursunuz ve fark sonradan istenebilir.
Bir üst dilime geçince tüm maaşım o oranla mı vergilenir?
Hayır. Bu en yaygın yanlış anlamadır. Yalnızca dilim sınırını aşan kısım yeni oranla vergilendirilir; sınırın altında kalan tutar eski oranıyla vergilenmeye devam eder. Yani bir üst dilime geçmek asla toplam gelirinizin azalmasına yol açmaz.
Prim veya ikramiye matrahı nasıl etkiler?
Prim, ikramiye ve fazla mesai ödemeleri de ücret sayıldığı için kümülatif matraha eklenir. Yüksek bir ikramiye aldığınız ay, bir üst vergi dilimine normalden aylar önce geçmenize yol açabilir ve sonraki ayların netini de düşürür.