Doğum sonrası çalışma hakları
Ücretli izin bittiğinde haklar bitmiyor. Çoğu anne, kısmi süreli çalışma talebinin işveren için zorunlu olduğunu bilmiyor.
Doğum izni bittiğinde çoğu çalışan ya tam zamanlı işe döner ya da istifa eder. Oysa arada, kanunun tanıdığı ama az bilinen bir alan var.
Sıralama
Doğum sonrası haklar birbirini takip eder ve birlikte kullanılabilir:
| Hak | Süre | Ödeme |
|---|---|---|
| Ücretli doğum izni | 24 hafta (çoğulda 26) | SGK ödeneği |
| Ücretsiz izin | 6 aya kadar | Yok |
| Yarım çalışma ödeneği | 60 / 120 / 180 gün | İŞKUR ödeneği |
| Süt izni | Günde 1,5 saat, 1 yaşına kadar | Ücretli |
| Kısmi süreli çalışma | İlköğretim çağına kadar | Çalışılan süre kadar |
Tarihleri kendi durumunuz için görmek isterseniz doğum izni hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.
Kısmi süreli çalışma — en az bilinen hak
Ücretli doğum izni bittikten sonra, çocuk ilköğretim çağına gelene kadar kısmi süreli çalışma talep edebilirsiniz. Bu bir rica değil, kanunun tanıdığı bir haktır; işveren kural olarak karşılamak zorundadır.
Yalnızca yönetmelikte sayılan sınırlı iş kolları ve nitelikleri gereği tam süreli yürütülmesi zorunlu işler istisnadır. İşveren reddediyorsa gerekçesini yazılı olarak istemeniz, itiraz halinde işinize yarar.
Dikkat edilecek nokta: kısmi süreli çalışmada ücret çalışılan süreyle orantılı öderek düşer ve prim gün sayınız da azalır. Bu, uzun vadede emeklilik tarihinizi etkiler.
Süt izni
Çocuğunuz 1 yaşını doldurana kadar günde toplam 1,5 saat süt izni hakkınız vardır. Bu süre ücretlidir ve günlük çalışma süresinden sayılır — yani mesai borcunuz azalır, ücretiniz azalmaz.
İzni hangi saatlerde ve kaç parçada kullanacağınıza siz karar verirsiniz. İşveren kullanım biçimini tek taraflı belirleyemez, kullandırmamazlık edemez. Kullandırılmayan süt izni, fazla çalışma gibi değerlendirilerek zamlı ücret talebine konu olabilmektedir.
Yarım çalışma ödeneği
Ücretli izin bittikten sonra haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanır ve bu süre için İŞKUR'dan ödenek alırsınız. Süre birinci doğumda 60, ikincide 120, üçüncü ve sonraki doğumlarda 180 gündür.
Şart: doğumdan önce son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmak. Ödenek, çalışılmayan yarım günler için verilir; yani hem yarım maaş hem ödenek alırsınız.
Babalık ve evlat edinme
- Babalık izni: 10 gün ücretli izin
- Evlat edinme: 3 yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçiye 8 hafta ücretli izin
- Evlat edinmede de ücretsiz izin ve kısmi süreli çalışma hakları geçerlidir
İşten çıkarma koruması
Doğum izni ve ücretsiz izin süresince iş sözleşmesinin işveren tarafından feshi, geçerli bir nedene dayanmadıkça mümkün değildir. Hamilelik veya doğum gerekçe gösterilerek yapılan fesih ayrımcılık oluşturur ve dört aylık ücret tutarında ayrımcılık tazminatı doğurur. Bu tutar kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak talep edilir.
İzin dönüşü aynı veya emsal bir işte çalıştırılmanız gerekir. Görev ve unvanınızın düşürülmesi esaslı değişiklik sayılır ve haklı fesih nedeni oluşturabilir.
Pratik öneriler
- Tüm taleplerinizi yazılı yapın ve bir nüshasını saklayın
- Kısmi süreli çalışma talebini ücretli izin bitmeden önce iletin
- Ret gelirse gerekçeyi yazılı isteyin
- Ücretsiz izin süresinde prim yatmadığını hesaba katın
- Yarım çalışma ödeneği başvurusunu geciktirmeyin
Sık sorulan sorular
Kısmi süreli çalışma talebini işveren reddedebilir mi?
Kural olarak hayır. Ücretli doğum izni bittikten sonra, çocuk ilköğretim çağına gelene kadar kısmi süreli çalışma talep edilebilir ve işveren bunu karşılamakla yükümlüdür. Yalnızca yönetmelikte sayılan sınırlı iş kolları ve nitelikleri gereği tam süreli çalışma gerektiren işler istisnadır. Talebin yazılı yapılması ve kayda geçirilmesi önemlidir.
Süt iznini nasıl kullanacağıma kim karar verir?
İzni hangi saatlerde ve kaç parçada kullanacağınıza siz karar verirsiniz. Uygulamada çoğunlukla işe geç başlama veya erken çıkma şeklinde kullanılır. İşveren kullanım şeklini tek taraflı belirleyemez. Süre günde 1,5 saattir, ücretlidir ve günlük çalışma süresinden sayılır.
Ücretsiz izin talebimi reddedebilirler mi?
Hayır. Ücretli doğum izni bittikten sonra talep etmeniz halinde 6 aya kadar ücretsiz izin kullanabilirsiniz; bu bir talep hakkıdır, işveren onayına bağlı değildir. Ancak bu sürede ücret ödenmez, SGK primi yatmaz ve süre yıllık izin hesabında çalışılmış sayılmaz.
Yarım çalışma ödeneği için ne gerekiyor?
Doğum öncesinde son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi ödemiş olmanız ve ücretli doğum izni bittikten sonra haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanmanız gerekir. Ödenek İŞKUR tarafından ödenir ve süresi birinci doğumda 60, ikincide 120, üçüncü ve sonrasında 180 gündür.
Doğum nedeniyle işten çıkarılabilir miyim?
Hamilelik veya doğum gerekçe gösterilerek yapılan fesih ayrımcılık oluşturur ve dört aylık ücret tutarında ayrımcılık tazminatı doğurur. Bu tazminat kıdem ve ihbar tazminatına ek olarak talep edilebilir. Doğum izni ve ücretsiz izin süresince fesih, geçerli bir nedene dayanmadıkça mümkün değildir.