İstifa ederken kıdem tazminatı
Sıradan istifada kıdem tazminatı doğmaz — ama haklı nedenle ayrılırsanız hakkınız devam eder. Fark, dilekçenizde yazana bakar.
Türkiye'de en sık sorulan işçilik sorusu budur: "istifa edersem tazminatımı alabilir miyim?" Kısa cevap, ayrılma nedeninize bağlı. Kanun, işten ayrılma biçimini değil gerekçesini esas alır.
İki farklı istifa
Sıradan istifa. Daha iyi bir iş buldunuz, şehir değiştirdiniz, artık çalışmak istemiyorsunuz. Bu hallerde kıdem tazminatı doğmaz. İşverenin herhangi bir kusuru olmadığı için kanun size tazminat hakkı tanımaz.
Haklı nedenle fesih. İşveren yükümlülüklerini ihlal ettiği için ayrılıyorsunuz. Bu durumda işten ayrılan siz olsanız bile kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Hukuken buna istifa değil, işçinin haklı nedenle derhal fesih hakkını kullanması denir.
Haklı fesih nedenleri
İş Kanunu'nun 24. maddesi bu nedenleri üç başlıkta toplar. Uygulamada en sık karşılaşılanlar şunlardır:
Ücretle ilgili ihlaller
- Ücretin hiç ödenmemesi veya sürekli geç ödenmesi
- Fazla mesai ücretinin ödenmemesi
- Yıllık izin ücretinin ödenmemesi
- Ücretin tek taraflı düşürülmesi
- Sigorta priminin hiç yatırılmaması ya da gerçek ücretten düşük gösterilmesi
Ücretin ödenme günü gelmesine rağmen yirmi gün içinde ödenmemesi halinde işçi ayrıca iş görmekten kaçınabilir; bu, çalışmamaya rağmen ücrete hak kazandığı özel bir durumdur.
Çalışma koşullarındaki esaslı değişiklik
- Görev tanımının rızanız olmadan esaslı biçimde değiştirilmesi
- Başka bir şehre veya çok uzak bir işyerine rızanız olmadan nakil
- Çalışma saatlerinin veya vardiya düzeninin esaslı biçimde değiştirilmesi
- Unvan ve statünüzün düşürülmesi
Esaslı değişiklik ancak yazılı bildirim ve işçinin altı iş günü içinde yazılı kabulüyle yapılabilir. Kabul etmezseniz değişiklik sizi bağlamaz; buna rağmen uygulanırsa haklı fesih nedeni doğar.
Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık
- İşverenin veya amirinizin size ya da ailenize hakaret etmesi, sataşması
- Psikolojik taciz (mobbing)
- Cinsel taciz ve işverenin bunu bildiği halde önlem almaması
- İşçinin başka bir çalışan tarafından tacize uğradığını bildirmesine rağmen tedbir alınmaması
Sağlık ve güvenlik
- İşin niteliğinden doğan ve sağlığınız için tehlike oluşturan durumlar
- Gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmaması
- Bulaşıcı hastalığı olan biriyle sürekli yakın temas gerektiren çalışma
Ayrılmadan önce yapılması gerekenler
Haklı nedeniniz olsa bile, ispat edemezseniz sonuç sıradan istifayla aynı olur. Ayrılmadan önce şunları hazırlayın:
- Belge toplayın. Banka kayıtları, bordrolar, SGK hizmet dökümü, mesaj ve e-posta yazışmaları, puantaj kayıtları.
- Yazılı bildirim yapın. Mümkünse noter kanalıyla ihtarname gönderin. Bu hem tarihi belgeler hem işverene düzeltme fırsatı tanır.
- Dilekçenizi doğru yazın. Nedeni açıkça belirtin, imzalı bir nüshasını saklayın.
- Süreyi kaçırmayın. Ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılıkta 6 iş günlük süre işler. Ücret ödenmemesi gibi süregelen ihlallerde bu süre işlemez.
- Boş kağıt imzalamayın. İçeriği doldurulmamış ibraname veya istifa dilekçesi imzalamayın.
Kıdem doğuran diğer ayrılma halleri
İşverenin kusuru aranmadan kıdem tazminatı doğuran üç durum daha vardır: emeklilik (veya yaşlılık aylığı için gerekli prim ve süre şartlarının tamamlanması), muvazzaf askerlik ve kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılması. EYT kapsamında emeklilik şartlarını tamamlayanlar da bu haktan yararlanır — emekli olup aynı işyerinde çalışmaya devam etmek isteseniz bile kıdem tazminatınızı alabilirsiniz.
Ne kadar alacağınızı hesaplayın
Kıdem tazminatı çıplak ücret üzerinden değil, yan hakların eklendiği giydirilmiş brüt ücret üzerinden hesaplanır ve yürürlükteki tavanla sınırlıdır. Kıdem tazminatı hesaplayıcısına tarihlerinizi ve ücretinizi girerek net tutarı görebilirsiniz.
Kıdem tazminatı alacağında zamanaşımı süresi fesih tarihinden itibaren beş yıldır. Ödeme geciktirilirse mevduata uygulanan en yüksek faiz işletilir.
Sık sorulan sorular
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Sıradan istifada, yani haklı bir neden göstermeden ayrılmada kıdem tazminatı doğmaz. Ancak İş Kanunu'nun 24. maddesinde sayılan haklı nedenlerden biri varsa, istifa etseniz bile kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Belirleyici olan işten ayrılmanız değil, ayrılma nedeninizdir.
İstifa dilekçesine ne yazmalıyım?
Ayrılma nedeninizi açıkça yazın. “Kendi isteğimle ayrılıyorum” ifadesi, sonradan haklı nedeniniz olduğunu ispatlamanızı çok zorlaştırır. Bunun yerine somut nedeni belirtin: “Ücretlerimin düzenli ödenmemesi nedeniyle İş Kanunu md. 24 uyarınca haklı nedenle feshediyorum” gibi. Dilekçenin bir nüshasını imzalı olarak saklayın.
6 iş günü kuralı nedir?
İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırı davranışlarında, işçinin bu durumu öğrendiği günden itibaren 6 iş günü içinde fesih hakkını kullanması gerekir; her halde olayın üzerinden bir yıl geçmemiş olmalıdır. Ancak ücretin ödenmemesi gibi süregelen ihlallerde bu sürenin işlemeyeceği kabul edilir, çünkü ihlal her gün yenilenmektedir.
Sigortam eksik yatıyorsa istifa edip tazminat alabilir miyim?
Evet. Sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya gerçek ücret üzerinden değil daha düşük tutardan yatırılması haklı fesih nedenidir. Bu durumu ispat için SGK hizmet dökümünüz ile gerçek ücretinizi gösteren banka kayıtları arasındaki farkı belgeleyin.
Emeklilik veya askerlik için ayrılırsam ne olur?
Bu ikisi ayrı bir kategoridir ve kıdem tazminatı doğrudan doğar. Emeklilik ya da yaşlılık aylığı almak için ayrılan, muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılan erkek işçi ve evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde ayrılan kadın işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Burada işverenin kusuru aranmaz.
İhbar tazminatı da alır mıyım?
Hayır. Haklı nedenle de olsa fesheden taraf siz olduğunuz için ihbar tazminatı doğmaz; ihbar tazminatı ancak karşı taraf bildirim süresine uymadan feshederse ödenir. Yani haklı nedenle istifada kıdem tazminatı ve kullanılmayan izin ücretinizi alırsınız, ihbar tazminatını almazsınız.